Anasayfa Halk Edebiyatı Dinî Tasavvufî (Tekke) Halk Edebiyatı

YGS - LYS



Dinî Tasavvufî (Tekke) Halk Edebiyatı
Türk Edebiyatı - Halk Edebiyatı

C)TEKKE (TASAVVUF) EDEBİYATI

1-Dini, tasavvufi düşünceyi yaymak düşüncesiyle gelişen bir edebiyattır.

2-Bu edebiyatın konusu Allah aşkı ve Vahdet-i Vücud düşüncesidir.

3-Şairler, hem divan edebiyatı hem de halk edebiyatı nazım şekillerini kullanmıştır.

4-Aruz vezni ve hece vezni birlikte kullanılmıştır.

5-Dili, genel olarak halkın anlayabileceği bir dildir.

NAZIM ŞEKİLLERİ

İLAHİ

1-Allah’ı övmek ve ona yalvarmak için yazılan şiirlere denir.

2-Özel bir ezgiyle okunur.

3-Hecenin 7’li 8’li 11’li kalıbıyla söylenir.

4-Genel olarak Yunus Emre’nin şiirlerine denir.

5-Divan edebiyatındaki Tevhid’lerin karşılığıdır.

NEFES

1-Bektaşi şairlerinin söyledikleri şiirlere denir.

2-Tasavvuftaki Vahdet-i Vucud düşüncesi anlatılır.

3-Hz. Muhammed ve Hz. Ali için övgüler de söylenilir.

NUTUK

Pirlerin ve mürşitlerin, tarikata yeni giren dervişlere tarikat derecelerini ve tarikat adabını öğretmek için söyledikleri şiirlerdir. Daha çok Bektaşi tarikatında söylenir.

DEVRİYE

Devir kuramını anlatan şiirlere denir. Devriyeler şekil, tavır ve eda bakımından destanlara benzer. Aynı hece ölçüsü ve aynı kafiye düzeni ile söylenirler.

ŞATHİYE

Tasavvuf edebiyatında bir şiir türüdür. İlk bakışta dine aykırı gibi görünen, aslında vahdet-i vücud felsefesi ile ilgili bir görüşü dile getiren tasavvufi manzumelere verilen addır. Şathiye’de şair, şiirlerini alaylı bir ifade ile yazar. Hatta bazı sözleri ilk bakışta anlamsız gibi görünür. Ancak anlamsız gibi görünen  bu sözlerin altında derin anlamlar gizlidir. Yunus Emre, Kaygusuz Abdal gibi şairlerin şathiye’leri vardır.

DEME:

Alevilerin dini törenlerde söyledikleri şiirlere verilen isim.

1-Kafiye düzeni koşmaya benzer.

2-Saz eşliğinde belli bir makamla söylenir.

3-Genellikle 11’li hece ölçüsüyle söylenir.

TEKKE  (TASAVVUF) EDEBİYATI SANATÇILARI

13.yy:

HACI BEKTAŞ-I VELİ (1209-1270)

13.yy’da yaşamıştır,Türkistan’ın Nişabur şehrinde doğmuştur. A.Yesevi’nin isteğiyle Anadolu’ya gelmiştir.

Bilinen en önemli eseri ‘’Makalat’’tır. (Sohbetler sözler anlamına gelir.)  Hz. Adem’in yaratılışı, şeytan ve şeytani işler, Allah’ın birliği gibi konuları ele almıştır.

YUNUS EMRE (1249-1322)

1-Eskişehir’de doğup öldüğü söylenir.

2-Hayatı efsanelerle örülmüştür.

3-Dili, sadedir.

4-Allah inancını ve insan sevgisini işler.

5-Şiirlerinde coşkun bir lirizm vardır. Lirik bir şairdir.

6-Şiirlerinde hem aruz hem de hece vezni kullanmıştır.

7-İşlediği konular yönüyle evrenseldir.

Eserleri: Divanı, Risalet’ün Nushiye (Bu eser aruz ölçüsüyle yazılmıştır.)

SULTAN VELED:

Mevlana’nın oğlu. Maarif isimli eseri meşhur.

Ayrıca:  bu yy.da Ahmet Fakih ve Şeyyad Hamza tasavvuftan etkilenen sanatçılardır.

14.yy:

HACI BAYRAM VELİ

Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethedeceğini müjdelemiştir. Ankara’da vefat etmiştir. Nutuk’larıyla tanınır.

Bu yy.da ayrıca Said Emre ve Abdal Musa, Aşık Paşa ve Gülşehri isimli tekke şairleri de vardır.

15. yy:

KAYGUSUZ ABDAL:

Yunus Emre’nin izinden yürümüştür. Tekke şiirinin kurucusu da sayılır. Şiirlerinin ana teması Allah, insan ve doğa sevgisidir. Düzyazı alanında da örnekler vermiştir. Hece ölçüsüyle yazdığı şiirlerini çoğu ‘Şathiye’ türündedir. Divanının yanı sıra, Sarayname, Minbername, Dil-güsa, Budalaname, Mesnevi, Muglataname, Esrar-ı Huruf, Vücudname gibi eserleri vardır.

Ayrıca bu yy.da Eşrefoğlu Rumi, Aşık Yunus gibi şairler de vardır.

16.yy:

PİR SULTAN ABDAL (?-1560)

1-16.yy’da yaşamış bir Bektaşi şairidir. Sivas’ın Banaz köyünde doğmuştur. Hızır Paşa tarafından Sivas'ta öldürülmüştür.

2-Tasavvuf, tabiat, aşk ve halkın gerçek yaşayışıyla ilgili konular işler.

3-Divan edebiyatında etkilenmemiştir. Dili sadedir.

Bu yy. da Aziz Mahmut Hüdai isimli tekke şairi da vardır.


 

Öğretmen - Öğrenci Girişi