Anasayfa Halk Edebiyatı Âşık Tarzı Halk Edebiyatı

YGS - LYS



Âşık Tarzı Halk Edebiyatı
Türk Edebiyatı - Halk Edebiyatı

B) AŞIK  EDEBİYATI


1-Aşık adı verilen halk şairleri tarafından oluşturulmuştur.

2-Aşıklar genellikle okur  yazar değillerdir.

3-Aşıklar  köy, kasaba, şehir ve asker ocaklarında yetişir

4-Aşıklar iki grupta toplanır:

a-Meydan şairleri: Şiirlerini irticali olarak, saz eşliğinde, sözlü olarak söyleyen şairlerdir. Karacaoğlan, Aşık Veysel..

b-Kalem şairleri: Şiirlerini kalem kağıt üzerine yazan şairlerdir. Bunlar belli bir eğitimden geçmişlerdir.


AŞIK EDEBİYATI NAZIM ŞEKİLLERİ


KOŞMA


1-Sevgi, doğa, türlü acılar, insanlık sevgisi  ve yiğitlik gibi temalar işlenir.

2- 11’li hece ölçüsüyle söylenir.(6+5 ve 4+4+3).

3-Nazım birimi dörtlüktür. (en az 3,en fazla5).

4-Son dörtlükte ozanın adı yer alır.

5-Kafiye düzeni abab,cccb,dddb.... şeklindedir.

6-Koşmanın eski Türk edebiyatındaki adı Koşuk; Divan edebiyatındaki karşılığı ise Gazeldir.

7-Belli bir ezgiyle söylenir.

8- Koşmalar konuları yönüyle kendi içinde de isimlendirilmiştir.

KONULARINA GÖRE KOŞMA TÜRLERİ:

a)Güzelleme: Aşk, hasret, ayrılık, doğa sevgisi gibi lirik konuları işleyen koşma türüdür.  Karacaoğlan’ın güzellemele’ri meşhurdur.

b)Taşlama: Bir kimseyi yermek ya da toplumun bozuk yönlerini eleştirmek amacıyla yazılan şiirlerdir.

c)Koçaklama: Coşkun ve yiğitçe bir üslupla savaş ve dövüşleri anlatan şiirlerdir. Köroğlu,  koçaklamalarıyla tanınır.

d)Ağıt: Bir kişinin ölümünden duyulan acı ifade edilir.


SEMAİ


1-Hece ölçüsünün 8’li kalıbıyla söylenir.

2-Koşma gibi kafiyelenir.

3-En az 3, en fazla 5-6 dörtlükten oluşur.

4-Kendine özgü bir ezgi vardır.

5-Koşmada işlenen temaların ve konuların hepsi, semai de kullanılır. (genellikle sevgi, güzellik)

6-Koşmadan ayrılan yönleri; bestesi ölçüsü ve dörtlük sayısı



VARSAĞI


1-İlk olarak Toros’larda yaşayan Varsak boyu ozanları tarafından kullanılmıştır.

2-Kendine özgü bir bestesi vardır.

3-Müziğinde ve sözlerinde meydan okuyan, babacan erkekçe bir hava duyulur.

4-Hece ölçüsünün 8’li kalıbıyla söylenir.

5-Diğer nazım şekillerinden farkı bre,behey,hey gibi ünlemlere yer verilmesidir.

6-Hayattan ve talihten şikayet işlenir.

7-Varsağı, ölçü ve şekil bakımından semaiye benzer.

DESTAN


1-Yiğitlik, savaş, deprem, yangın gibi toplumsal açıdan önemli konuların  işlendiği bir türdür.

2-Nazım birimi dörtlüktür. (En uzun 100 dörtlük olanları vardır.

3-Genellikle 11’li hece ölçüsü ile yazılır.

4-Kafiye örgüsü koşma ile aynıdır.

5-Kayıkçı Kul Mustafa’nın Genç Osman Destanı ‘’en ünlüsüdür’’.

AŞIK EDEBİYATI SANATÇILARI


KÖROĞLU


1-16.yy. halk şairlerimizdendir.

2-Bolu Bey’i ile yaptığı mücadele ile tanınır.

3-Şiirleri arasında yiğitçe, coşkun bir seslenişle söylenmiş koçaklamaları önemli bir yer tutar.

4-Aşk, tabiat gibi konuları işlediği şiirleri de vardır.



KARACAOĞLAN


1-17.yy halk şairidir.

2-Bütün aşık edebiyatı şairlerini etkilemiştir.

3-Aşk ve tabiat şairidir.

4-Dili sade ve  duru bir Türkçe’dir.

5-Şiirlerinde,  tasavvufa ve dini konulara yer vermemiştir.

6-Şiirlerini hece ölçüsü ile yazmıştır.

AŞIK ÖMER (17.yy)


Aydınlı olan Aşık Ömer, hem halk hem de yüksek zümre kültürü alarak yetişmiştir. Dili tamamiyle halk dili olmayıp Arapça ve Farsça kelimeleri ve tamlamaları kullandığı gibi, şiirlerinin çoğunu aruz ölçüsüyle yazmıştır.  Medrese eğitimi almıştır.

Bazı şiirlerinde tasavvufun etkisi görülür.

GEVHERİ


1-17.yy sonu ve 18. yy başında yaşamıştır.

2-Şiirlerinden Şam’a, Arabistan’a gittiğini; bir kaynaktan da Rumenli de bulunduğunu ve bir paşanın yanında katiplik yaptığını öğreniyoruz.

3-Şiirlerinde divan edebiyatının etkisi vardır.

4-Yer yer aruz ölçüsünü de kullanılmıştır.

5-Şiirlerinde yabancı kelimelere ve divan edebiyatı mazmunlarına yer vermiştir.

6-Medrese  öğrenimi görmüştür.


SEYRANİ (19.yy.)


1-Kayseri’nin Develi kasabasında doğmuştur.

2-İstanbul’a gelmiş; ancak devrin büyüklerini hicvettiği için memleketine dönmek zorunda kalmıştır

3-Hicivleriyle tanınır.

4-Aruzla da yazmakla birlikte asıl şöhretini hece ölçüsüyle bulmuştur.

(Nef’i ile Seyrani’yi karşılaştırın)


DADALOĞLU (19.yy.)


1-Toros’lardaki göçebe Türkmenlerin Avşar boyundan olan Dadaloğlu’nun hayatı hakkında fazla bilgimiz yoktur.

2-Şiirlerinde yiğitçe bir söyleyiş olduğu gibi;  içli söyleyiş de vardır.

3-İçinde bulunduğu tarih ve toplum olaylarını şiirlerine yansıtmıştır.



ERZURUMLU EMRAH (19.yy.)


Zamanın ünlü şairlerindendir. Asıl kişiliği hece ölçüsü ile yazdığı koşma ve semailerinde görülür.  Ayrıca Divan şiirini de çok iyi bilir.


AŞIK VEYSEL SATIROĞLU (20.yy.)


1-Sivas’ın Şarkışla ilçesinin Sivrialan köyünde doğmuştur.

2-Çocukluğunda geçirdiği çiçek hastalığı yüzünden gözlerini yedi yaşında kaybetmiştir.

3-İçli bir saz şairidir.

4-Şiirlerinde insan, yurt, tabiat sevgisini dile getirmiştir.

5-Ankara ve İstanbul radyolarında program yapmıştır.

6-Ahmet Kudsi Tecer tarafından edebiyatımıza kazandırılmıştır.

Eserleri: Deyişler, Sazımdan Sesler, Dostlar Beni Hatırlasın.



 

Öğretmen - Öğrenci Girişi